Een noordmuur lijkt op het eerste gezicht een probleem. Geen zon, weinig warmte, en toch moet er iets groeien. Maar juist die schaduw biedt kansen die een zonnige wand zelden geeft.
De muur als vertrekpunt
In een kleine stadstuinen is de muur vaak het grootste oppervlak dat je hebt. Een noordmuur van vier meter hoog en zes meter breed is feitelijk een tweede tuin, alleen verticaal. In de Amsterdamse achtertuin die ik hier als voorbeeld gebruik, een ingesloten hof van ongeveer vijftig vierkante meter, domineert zo’n muur het hele beeld. De vraag is niet óf je hem beplant, maar hoe je dat doet zonder een wirwar van stengels die nergens heen willen.
Klimplanten op een noordmuur hebben één ding gemeen: ze moeten omgaan met weinig directe straling en met de kou die een muur op het noorden vasthield. Dat vraagt om soorten die dat verdragen, en bij voorkeur ook om een draagconstructie die de plant op enige afstand van het metselwerk houdt.
Welke soorten verdragen de schaduw
De meest betrouwbare keuze voor een koude, schaduwrijke muur is Hydrangea anomala subsp. petiolaris, de klimhortensia. Ze hecht zichzelf via luchtwortels, bloeit in juni met witte schermen en verliest in de winter haar blad, waardoor de muur even zichtbaar wordt. Dat is geen nadeel, want de bruine ranken tekenen zich mooi af tegen steen.
Een andere optie is Hedera helix in een van de kleinbladige cultivars, zoals ‘Glacier’ of ‘Ivalace’. Klimop is altijdgroen, wat in een kleine tuin zwaar kan wegen: de muur blijft bedekt, ook in februari. Het nadeel is dat klimop zonder sturing al snel te dicht wordt en vocht vasthoudt tegen het metselwerk.
Draagconstructie en afstand tot de muur
Veel mensen bevestigen draden of trellis direct op de muur. Dat werkt, maar het houdt vocht gevangen en versnelt de verwering van voeg en steen. Beter is het om houten of stalen latten op een afstand van vijf centimeter te monteren, zodat lucht kan circuleren. In de Amsterdamse hoftuin heb ik gekozen voor gespannen rvs-draden op afstandhouders van acht centimeter, waardoor de klimhortensia een eigen ruimte heeft en de muur droog blijft.
De bevestigingspunten moeten in het metselwerk worden gezet, niet in de voeg. Voegen zijn zachter en houden pluggen minder goed vast, zeker bij oudere bebouwing.
Waterafvoer onder de klimplant
Een punt dat vaak over het hoofd wordt gezien, is de waterafvoer direct langs de muurvoet. Klimplanten die dicht op een muur groeien, vangen regenwater op en leiden het geconcentreerd naar beneden. Als de verharding daar niet goed afwatert, staat er structureel water tegen de fundering. In de hoftuin heb ik een strook van twintig centimeter breed grind aangelegd langs de muurvoet, met daaronder een drainagekous. Dat voorkomt opspattend water op de onderste stengels en houdt de vochtbalans in de grond beter in evenwicht.
Planten in combinatie met de muur
Een klimplant hoeft de muur niet volledig te bedekken. In de hoftuin laat ik bewust een deel van het oude metselwerk zichtbaar, omdat de kleur en textuur van de bakstenen bijdragen aan de sfeer. Onderaan de klimhortensia staan varens in de schaduw: Dryopteris erythrosora met zijn koperkleurige jonge blad en Polystichum setiferum, dat het hele jaar door groen blijft. Die combinatie geeft gelaagdheid zonder dat het vol aanvoelt.
Onderhoud door het seizoen
In het voorjaar snoei je de klimhortensia terug tot net boven een knop, en verwijder je dode ranken. In de zomer is er weinig te doen buiten bijsturen van uitlopers die de verkeerde kant op gaan. In de herfst valt het blad, en dan is het moment om de draden te controleren en eventueel bij te spannen. In de winter rust de plant, maar de muur werkt door: vorst trekt in het metselwerk, en als de drainagelaag goed is aangelegd, voorkomt dat vorstschade aan de fundering.
Aandachtspunten op een rij
Voordat je begint met beplanting op een noordmuur, zijn dit de punten om langs te lopen:
- Controleer de staat van het metselwerk en de voegen voor je iets bevestigt
- Kies soorten die koude en weinig licht verdragen, zoals Hydrangea anomala subsp. petiolaris of Hedera helix
- Monteer draagconstructies op afstand van de muur voor ventilatie
- Leg een drainagestrook aan langs de muurvoet
- Plan onderhoudsmomenten per seizoen in, zodat de plant niet de constructie overneemt
- Laat bewust een deel van de muur zichtbaar voor diepte in het beeld
Veelgestelde vragen over klimplanten op een noordmuur
Kan ik een wisteria op een noordmuur planten?
Wisteria sinensis bloeit vrijwel niet zonder voldoende zon. Op een echte noordmuur is de kans op bloei klein, en de plant groeit dan wel weelderig maar geeft weinig terug. Kies voor een schaduwtolerante soort.
Hoe lang duurt het voordat een klimhortensia de muur bedekt?
De eerste twee tot drie jaar groeit Hydrangea anomala subsp. petiolaris langzaam. Daarna versnelt de groei aanzienlijk. Reken op vijf tot zeven jaar voor een redelijke bedekking van een hoge muur.
Beschadigt klimop het metselwerk?
Klimop met luchtwortels kan voegen aantasten als het metselwerk al verzwakt is. Op een gezonde muur is de schade beperkt, maar het is verstandig om de plant op enige afstand te houden via een draagconstructie, zoals ook geldt voor andere klimplanten (https://www.meubelmaatwerksite.nl/eetkamerbank).