Privacyschermen in de stadstuin: rust tussen buren

·

Privacyschermen in de stadstuin: rust tussen buren

Een kleine stadstuin grenst bijna altijd aan andermans leven. Je hoort gesprekken, ziet inkijk en voelt je nooit helemaal alleen, ook niet als je dat wel wilt. Hoe creëer je dan toch een rustig hoekje dat echt van jou is?

De tuin als casus: een ingesloten achtertuin in Utrecht

Ik werk al een paar jaar mee aan een tuin in een rijtjesbuurt in Utrecht, ongeveer zeven bij vier meter, omsloten door drie schuttingen van buren op verschillende hoogtes. De eigenaar wilde een plek waar ze ‘s avonds kon zitten zonder het gevoel dat ze werd bekeken. Dat is een veelvoorkomend verlangen in dit soort tuinen, en het begint altijd met dezelfde vraag: wat zet je neer, en waar?

De verleiding is groot om meteen te grijpen naar een kant-en-klaar privacyscherm van hout of bamboe. Maar in een kleine tuin werkt dat vaak averechts. Een dicht scherm sluit niet alleen de buren buiten, maar ook het licht. En licht is in een stadstuin al schaars.

Hoogte en plaatsing: meer dan een kwestie van centimeters

Privacyschermen werken het best als ze selectief zijn. Je hoeft niet de hele tuingrens te dichten; je hoeft alleen de zichtlijnen te onderbreken die vanuit de meest gebruikte zitplek lopen naar de ramen of het terras van de buren. Dat is een wezenlijk verschil.

In Utrecht kozen we voor een vrijstaand scherm van cortenstaal, geplaatst op anderhalve meter van de zitplek, niet langs de erfgrens. Dat gaf de tuin diepte in plaats van een besloten gevoel. Het scherm is 180 centimeter hoog en staat licht schuin, waardoor het inkijk vanuit twee richtingen tegelijk blokkeert.

De plaatsing ten opzichte van de zon is minstens zo belangrijk als de hoogte. Een scherm op het zuiden gooit de zitplek in de schaduw; een scherm op het noorden doet bijna niets. Kijk dus eerst waar het licht vandaan komt en waar de inkijk het sterkst is, en breng die twee gegevens samen.

Afdakstructuren: beschutting zonder benauwdheid

Een afdakstructuur zoals een pergola of een houten overkapping voegt een verticale laag toe die de beleving van een tuin volledig kan veranderen. Niet alleen voor privacy, maar ook voor het gevoel van veiligheid en geborgenheid dat mensen zoeken in een kleine buitenruimte.

In de Utrechtse tuin kozen we voor een open pergola van onbehandeld eikenhout, breed genoeg voor een kleine tafel en twee stoelen. Geen dicht dak, maar latten op regelmatige afstand, zodat het licht er doorheen valt en de tuin niet donkerder wordt. Over de pergola laten we Clematis montana klimmen, een robuuste klimplant die snel dicht groeit en in het voorjaar rijkelijk bloeit in wit of lichtroze.

Het voordeel van zo’n open constructie is dat ze de ruimte verticaal afsluit zonder hem te verkleinen. Je kijkt omhoog en ziet hemel en blad, niet het raam van de buurvrouw op de eerste verdieping.

Levende schermen: planten als privacyoplossing

Wie liever geen harde materialen gebruikt, kan ook kiezen voor een levend scherm van beplanting. Dat vraagt meer geduld, maar geeft een zachtere uitstraling die beter past bij een tuin die op sfeer is gericht.

Goede keuzes voor smalle, ingesloten tuinen zijn:

  • Bambusa fargesia (Fargesiabamboe): niet-woekerende soort, groeit rechtop en dicht
  • Prunus laurocerasus (laurierkers): donkergroen, snel, wintergroen
  • Ilex crenata (Japanse hulst): compact, goed te snoeien, wintergroen
  • Carpinus betulus (haagbeuk): mooi blad, houdt dood blad in de winter
  • Viburnum rhytidophyllum (gerimpelde sneeuwbal): breed blad, snel groeiend, ook in schaduw

Let er bij een levend scherm op dat je voldoende ruimte laat voor de wortels en dat je de grond goed voorbereidt. In compacte stadstuinen is de bodem vaak verdicht en voedselarm.

Licht en schaduw bewust inzetten

Een privacyscherm verandert altijd de lichtval in een tuin. Dat is geen bijwerking, maar iets om bewust mee te werken. Schaduwbeplanting onder en rond een scherm kan de overgang verzachten en de tuin samenhangend maken.

Planten als Hakonechloa macra (Japans wuivend gras), Astrantia major (zeeuws knoopje) en Dryopteris filix-mas (mannetjesvaren) gedijen goed in de halfschaduw die een scherm of pergola creëert. Ze geven structuur aan de grond en voorkomen dat de ruimte kaal oogt op plekken waar de zon niet meer komt.

In de Utrechtse tuin loopt nu een strook van deze planten langs de voet van het cortenstalen scherm. Het geheel ziet er uit alsof het er altijd al heeft gestaan.

Veelgestelde vragen over privacyschermen in stadstuinen

Hoe hoog mag een privacyscherm aan de erfgrens zijn?

In Nederland geldt voor bouwwerken op de erfgrens een maximale hoogte van twee meter, zonder vergunning. Staat het scherm op meer dan een meter van de erfgrens, dan mag het tot twee meter vijftig. Controleer altijd de lokale bestemmingsplanregels, want gemeenten kunnen hier van afwijken.

Wat is het verschil tussen een pergola en een overkapping?

Een pergola is een open constructie met een lattenstructuur als dak, bedoeld om planten te laten klimmen en gedeeltelijke beschutting te bieden. Een overkapping heeft een dicht dak en biedt bescherming tegen regen. Voor privacy in een kleine tuin werkt een pergola vaak beter, omdat ze minder licht wegneemt. Als je meer wilt weten over compacte overdekte structuren voor kleine buitenruimtes, lees meer over wat er op de markt is.

Werkt bamboe echt goed als privacyscherm?

Fargesiabamboe is een uitstekende keuze voor een levend scherm in een kleine tuin, mits je de niet-woekerende soort kiest. Hij groeit rechtop, wordt snel dicht en blijft de hele winter groen. Geef hem voldoende water in het eerste jaar en plant hem niet te dicht op een muur, zodat de lucht kan circuleren.

Meer om te lezen